DiAwareness

Prof.Dr. Bart Roep

Bart Roep: op weg naar genezing van diabetes

In februari 2017 publiceerde prof.dr. Bart Roep samen met Arnoud Zaldumbide een baanbrekend artikel in Nature Medicine. Ze ontdekten dat het afweersysteem van mensen met diabetes type 1 zich keert tegen de insulineproducerende cellen (bètacellen) in de alvleesklier. Bart Roep doet al jaren onderzoek naar diabetes type 1. In dit achtergrondartikel lees je meer over zijn onderzoek.

Dat niet het afweersysteem zich vergist, maar de  bètacellen, was een opzienbarende ontdekking. De gedachte was altijd dat het afweersysteem insuline ten onrechte als gevaarlijk beschouwt en de cellen aanvalt. Roep en Zaldumbide hebben ontdekt dat het afweersysteem in veel gevallen reageert op een foutief eiwit, dat bètacellen soms maken in plaats van insuline.

In het magazine Diabc vertelde Bart Roep: “Blijf je stinkende best doen voor goede bloedglucosewaarden. Jullie worden beloond voor je keiharde werk. Als je denkt: het heeft toch geen zin, het heeft wel zin! Als je bètacellen rust gunt en daarmee redt, is je kans op complicaties aanzienlijk kleiner, zo niet nul!”

Wie is Bart Roep?

Prof. dr. Bart Roep is immunoloog en diabetesonderzoeker bij het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC). Hij werkt nu bij het City of Hope Diabetes Centre in Los Angeles, een vooraanstaand diabetescentrum. Met flinke ambities: hun doel is om binnen zes jaar diabetes type 1 te genezen! Bart Roep leidt de afdeling die zich bezighoudt met Diabetes Immunology. Onderstaand filmpje geeft een goed beeld van de ambities van Bart Roep.

https://www.cityofhope.org/city-of-hope-aims-to-cure-type-1-diabetes-in-six-years

Onderzoek naar oorzaken type 1

Het onderzoeksteam van prof. dr. Bart Roep heeft zich al ruim 25 jaar gewijd aan de vraag: waarom ontwikkelen sommige mensen diabetes type 1 ontwikkelen en anderen niet? Met die kennis willen zij de huidige behandeling van deze ziekte verrijken met interventietherapie. Deze therapie pakt de oorzaak van de ziekte aan en voorkomt of verkleint bovendien de ontwikkeling van complicaties. Deze speurtocht heeft al veel doorbraken opgeleverd.

In september 2016 werd in het LUMC voor het eerst een patiënt behandeld met een nieuw geneesmiddel tegen diabetes type 1. Prof. dr. Bart Roep en zijn team hebben dit vaccin ontwikkeld. De patiënt kreeg een injectie met behandelde afweercellen, om het afweersysteem te corrigeren en daarmee diabetes te genezen.

Doorbraken in onderzoek

Vitamine D3

Het team van Roep neemt afweercellen uit het bloed, behandelt deze met vitamine D3 en zet ze terug in het lichaam. Naar verwachting corrigeren deze ‘heropgevoede’ cellen het afweersysteem, zodat het voortaan de insulineproducerende cellen met rust laat. De insulineproductie kan dan weer op gang komen. Het vaccin wordt eerst getest bij negen volwassenen met diabetes type 1.

De eerste fase van het onderzoek duurt anderhalf jaar, om de haalbaarheid en veiligheid van de therapie te testen. Blijkt het een veilige en haalbare strategie, dan volgt daarna (verwachting: voorjaar 2018) in principe een zogenaamde fase-2 studie, waaraan meer patiënten mogen deelnemen en waarbij ook het effect op de ziekte kan worden gemeten.

Eiwitten

Bart Roep en zijn team willen ook achterhalen waarom het afweersysteem zich vergist en de insulineproducerende cellen aanvalt. Het team ontdekte al iets bijzonders over die cellen: ze hebben zelf bepaalde eiwitten bij zich die de aanval uitlokken bij het afweersysteem.

Sluimerende bètacellen

De groep van Roep heeft onder andere ontdekt dat bijna alle patiënten met diabetes type 1 (een deel van) hun bètacellen behouden. Niet alleen patiënten die net de diagnose type 1 hebben, maar ook patiënten die al heel lang diabetes hebben. Ook zij hebben in principe nog (weliswaar sluimerende) bètacellen. Dit inzicht heeft enorme consequenties. Het betekent bijvoorbeeld dat het belangrijk is om de bloedsuikers goed te reguleren, om zo de overgebleven bronnen van insulineproductie te blijven beschermen en koesteren.

Diversiteit

Diabetes type 1 blijkt veel diverser te zijn dan tot dusver werd aangenomen. Die diversiteit betekent onder andere dat er waarschijnlijk niet één enkele therapie is die voor alle patiënten voldoet. Er is behoefte aan een diagnose die nauwkeuriger en gepersonaliseerd is. Roep ontwikkelde een techniek (immuun monitoring platform) waarmee stoffen (biomarkers) op te sporen zijn die specifiekere informatie geven.

Bronvermelding: LUMC, Diabetes Fonds, JDRF, Stichting DON, www.cityofhope.org